De bouw kreunt al jaren – én vooral starters voelen dat nu heel scherp

De Belgische bouw- en installatiesector blijft in zwaar weer zitten. Voor het derde jaar op rij daalt de activiteit, dit keer met 0,5%, zo blijkt uit de nieuwste vooruitzichten van Embuild. Vooral de woningbouw krijgt rake klappen. De sector zit al sinds 2022 in het slop en een echt herstel wordt pas vanaf 2027 verwacht – en dan nog heel voorzichtig.

De woningbouw zakt in 2025 opnieuw met 5,5%, terwijl het aantal vergunningen voor nieuwbouwwoningen op het laagste punt staat in bijna 30 jaar. Ook renovaties blijven achter op de verwachtingen. “We hebben dringend meer nieuwbouw én een verdrievoudiging van het renovatieritme nodig om de bevolkingsgroei en de Europese energie-eisen op te vangen,” waarschuwt Embuild-CEO Niko Demeester.

Dat de federale regering de btw op nieuwbouw, renovatie en sloop-herbouw niét verhoogde, noemt de sector een opluchting. Een stijging zou bouwen nog minder betaalbaar gemaakt hebben, in een periode waarin de sector al 2.500 jobs verloor en een recordaantal faillissementen telt.

Ook de niet-residentiële bouw deelt in de klappen: winkels, scholen, ziekenhuizen en industriegebouwen worden minder vernieuwd, mede door het wegvallen van tijdelijke relancemiddelen. Enkel infrastructuurprojecten – zoals de Oosterweelverbinding en Infrabels ‘Rail Vision’ – houden de cijfers in 2024 overeind, maar ook daar verwacht Embuild de komende jaren een scherpe terugval.

Starten in de bouw? In Vlaanderen wordt dat elk jaar moeilijker

Wie vandaag in Vlaanderen een bouwbedrijf start, neemt een stevige gok. Het aantal faillissementen is er in tien jaar bijna verdubbeld, van 894 in 2016 naar 1.744 in de afgelopen twaalf maanden. En vooral starters komen in de gevarenzone terecht.

Waar in Wallonië na één jaar nog 94% van de starters overeind blijft, zakt dat cijfer in Vlaanderen naar 88%. Na drie jaar houdt in Vlaanderen nog maar 72,4% stand – tegenover bijna 82% in Wallonië. Die kloof groeit elk jaar.

Volgens Caroline Deiteren van Embuild Vlaanderen ligt het kantelpunt in 2019, toen de vestigingswetgeving werd afgeschaft. Daardoor startten weliswaar meer mensen een bouwbedrijf, maar zonder verplichte beroepsbekwaamheid bleek de overlevingskans fors lager. “Dat gebrek aan kennis verklaart niet alles,” nuanceert Deiteren. “Startende ondernemers botsen ook op hoge vaste kosten, lage marges, zware administratieve lasten, lange vergunningstrajecten en een renovatiebeleid dat voortdurend verandert.”

Vooral die Vlaamse vergunningenproblematiek en het wisselende renovatiekader jagen starters extra onzekerheid aan. En onzekerheid is dodelijk voor jonge bedrijven.

Een alarmsignaal voor het beleid

De faillissementsgolf en de dalende slaagkans van starters zijn volgens Embuild Vlaanderen meer dan een sectorprobleem. Ze bedreigen onze toekomstige bouwcapaciteit – terwijl Vlaanderen net sneller moet bouwen én drie keer meer moet renoveren om de wooncrisis en de klimaatambities waar te maken.

Daarom vraagt de sector drie structurele ingrepen:

1. Een vergunningenrevolutie
   Snellere, duidelijkere en minder onzekere procedures, op basis van de 45 adviezen en 140 voorstellen van de Gemengde Commissie Vergunningen.
2. Stabiel en toekomstgericht renovatiebeleid
   Minder wisselende regels en afgebouwde premies, meer zekerheid voor gezinnen en bedrijven.
3. Lagere lasten op bouwen
   Met name een verlaging van de registratierechten op bouwgrond naar 2%, zodat nieuwbouw niet langer zwaarder belast wordt dan bestaande woningen.

Conclusie

De Vlaamse bouwsector staat op een kruispunt. De vraag naar kwalitatieve, energiezuinige woningen stijgt, maar de activiteit in de sector daalt. Ondertussen wordt ondernemen in de bouw steeds riskanter, zeker voor starters. Zonder stevige ingrepen dreigt de kloof tussen ambitie en capaciteit enkel groter te worden.