Bij welke renovatiewerken heb je in België een architect nodig?

Wie wil renoveren, merkt al snel dat niet elke verbouwing zomaar kan worden uitgevoerd. Voor bepaalde ingrepen is het in Vlaanderen, Wallonië en Brussel wettelijk verplicht om een architect aan te stellen en een omgevingsvergunning aan te vragen. Die regels hebben vooral te maken met stabiliteit, veiligheid en ruimtelijke ordening. Wat mag je van die architect verwachten en hoe verloopt een goede samenwerking?

Wanneer is een architect wettelijk verplicht?

In België is een architect verplicht zodra de werken de stabiliteit van het gebouw beïnvloeden of wanneer een omgevingsvergunning vereist is. Dat is het geval bij structurele ingrepen zoals het aanpassen van dragende muren of draagvloeren, bij heropbouw, aanbouwen, dakopbouwen en ingrijpende gevelwijzigingen. Ook bij volumewijzigingen en functiewijzigingen, zoals het opsplitsen van een woning of het omvormen tot een handelsruimte, is de tussenkomst van een architect wettelijk verplicht.

De link tussen architect en omgevingsvergunning

Wanneer een omgevingsvergunning nodig is, moet het dossier worden opgesteld en ingediend door een architect. Die ziet erop toe dat de plannen voldoen aan de bouwvoorschriften en fungeert als schakel tussen bouwheer en overheid tijdens het volledige vergunningstraject. Bouwen zonder vergunning of zonder verplichte architect kan leiden tot boetes, een bouwstop of zelfs de afbraak van de reeds gerealiseerde werken.

Wat is het takenpakket van de architect bij renovatie?

De rol van de architect gaat veel verder dan het tekenen van plannen. Hij of zij analyseert eerst de bestaande toestand van het gebouw en bespreekt samen met de bouwheer de wensen, het budget en de technische haalbaarheid. Op basis daarvan maakt de architect een ontwerp dat zowel esthetisch als technisch verantwoord is en in overeenstemming met de regelgeving.

Tijdens de uitvoeringsfase controleert de architect of de werken correct worden uitgevoerd volgens de plannen en de regels van de kunst. Dat werfopvolging noemen we ook wel de controle op de goede uitvoering. De architect waakt over de kwaliteit, de stabiliteit en de veiligheid van het gebouw en grijpt in wanneer er fouten of afwijkingen worden vastgesteld.

Aansprakelijkheid van de architect: een belangrijke bescherming 

Een vaak onderschat voordeel van samenwerken met een architect is diens wettelijke aansprakelijkheid. In België zijn architecten onderworpen aan een tienjarige aansprakelijkheid voor ernstige gebreken die de stabiliteit of veiligheid van het gebouw in gevaar brengen. 

Dat betekent dat de architect gedurende tien jaar na de oplevering mee verantwoordelijk blijft voor structurele fouten. Voor de bouwheer vormt dit een belangrijke bescherming. Mocht er na de werken een ernstig probleem opduiken, dan sta je er niet alleen voor. 

4 x tips & tricks bij het vinden van de juiste architect

• Een goede samenwerking met een architect begint bij een degelijke voorbereiding en duidelijke communicatie. Weet vooraf wat je wil renoveren, welke sfeer je nastreeft en welk budget haalbaar is, en kies bij voorkeur een architect met aantoonbare ervaring in gelijkaardige renovatieprojecten. Eerdere realisaties en referenties geven daarbij een goed beeld van stijl en aanpak. 
• Het eerste gesprek is essentieel om verwachtingen af te stemmen, inzicht te krijgen in de visie, werkwijze en ereloonstructuur, en om te voelen of de communicatie vlot verloopt. 
• Leg van bij de start duidelijke afspraken vast over het takenpakket, de werfopvolging en de overlegmomenten, en bevestig die schriftelijk in een contract. 
• Door als bouwheer open te communiceren, vragen te stellen en tegelijk te vertrouwen op de expertise van de architect, vergroot je de kans op een efficiënt verloop en een geslaagd renovatieproject.