Energiefactuur onder druk: dit overweegt de federale regering

De sterke stijging van de energieprijzen door de geopolitieke spanningen in de Perzische Golf begint de Belgische autoriteiten ongerust te maken. Hoewel de regering voorlopig voorzichtig blijft, worden er al verschillende pistes onderzocht om de koopkracht van gezinnen te beschermen als de facturen voor gas, elektriciteit of stookolie opnieuw sterk zouden stijgen.

Voorlopig is er nog geen concrete maatregel genomen. Maar de federale coalitie volgt de evolutie van de energiemarkten van nabij op.

Een snelle stijging van olie- en gasprijzen

Sinds de militaire escalatie in de Golf en de verstoringen rond de Straat van Hormuz — een strategische doorgang waar ongeveer een kwart van alle olie die wereldwijd over zee wordt vervoerd passeert — hebben de energiemarkten sterk gereageerd.

De olieprijs is boven 100 dollar per vat gestegen, een niveau dat sinds 2022 niet meer werd bereikt. Tegelijk zijn ook de gasprijzen op de Europese markten gestegen.

Volgens specialisten blijft de situatie voorlopig wel onder controle.

“Dit is een schok, nog geen crisis”, zegt professor en energiespecialist Mathieu Blondeel.

Volgens hem moeten de prijzen gedurende langere tijd hoog blijven voordat men van een echte energiecrisis kan spreken.

In slechts één week tijd steeg de olieprijs van ongeveer 70 dollar naar meer dan 105 dollar per vat, een bijzonder snelle stijging.

De regering blijft voorzichtig

In reactie op deze situatie heeft de kern van de federale regering — het kernkabinet onder leiding van premier Bart De Wever — al een principe vastgelegd: ingrijpen als de energieprijzen echt problematisch worden voor gezinnen.

Maar voorlopig kiest de regering voor voorzichtigheid.

Het doel is om te vermijden dat er overhaaste beslissingen worden genomen, zoals tijdens de energiecrisis van 2022, toen de overheid verschillende uitzonderlijke maatregelen moest invoeren om gezinnen en bedrijven te ondersteunen.

Drie pistes om gezinnen te ondersteunen

Hoewel er nog geen beslissing is genomen, worden binnen de federale meerderheid momenteel verschillende scenario’s besproken.

1. De verhoging van de accijnzen op gas uitstellen

Een eerste optie zou zijn om de geplande verhoging van de accijnzen op gas uit te stellen, die in het begrotingsakkoord van november werd beslist.

Deze belastingverhoging moet in april ingaan en zou ongeveer 91 miljoen euro opleveren dit jaar, oplopend tot 365 miljoen euro tegen 2029.

Maar deze maatregel baart sommige partijen zorgen, vooral de N-VA, die vreest voor een bijkomende impact op de overheidsfinanciën.

2. Een automatisch systeem om prijsstijgingen te beperken

Een andere piste bestaat erin om de extra inkomsten die de staat ontvangt wanneer energieprijzen stijgen opnieuw naar de gezinnen te laten terugvloeien.

Wanneer gas of olie duurder wordt, stijgen immers ook de inkomsten uit btw en accijnzen.

Sommige partijen stellen daarom een “omgekeerd cliquetsysteem” voor: wanneer de energieprijzen boven een bepaalde drempel stijgen, zouden de accijnzen automatisch dalen om de energiefactuur te beperken.

3. Een prijsplafond voor energie

Een derde piste die wordt besproken is de invoering van een prijsplafond voor energie.

In dat systeem zou de overheid tussenkomen wanneer de prijzen boven een bepaald niveau stijgen. Wanneer de prijzen later opnieuw dalen, zou een iets hogere bijdrage kunnen worden gevraagd om de overheidsuitgaven gedeeltelijk te compenseren.

Een risico voor de economie en voor gezinnen

Als de energieprijzen verder blijven stijgen, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn:

• een hogere inflatie,
• duurdere verwarmings- en brandstoffacturen,
• en een grotere druk op het gezinsbudget.

Voor huiseigenaars of mensen die renovatieplannen hebben, kan een blijvende stijging van de energieprijzen ook opnieuw de interesse vergroten in investeringen die het energieverbruik verminderen, zoals isolatie, warmtepompen of zonnepanelen.

Nog ver van de crisis van 2022

Voorlopig blijven de prijzen echter ruim onder de recordniveaus die tijdens de energiecrisis na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne werden bereikt.

Toen:

• steeg de gasprijs boven 200 euro per megawattuur,
• en overschreed de prijs van stookolie 1.500 euro voor 1.000 liter.

Maar als de geopolitieke spanningen in de Golfregio aanhouden, kan de vraag naar publieke steun voor gezinnen snel opnieuw centraal komen te staan in het politieke debat.