Hervorming renovatiepremies in Wallonië op losse schroeven na kritisch advies

De hervorming van de renovatiepremies die door de Waalse regering (MR-Les Engagés) werd ingevoerd, krijgt af te rekenen met een belangrijke juridische tegenvaller. In een bijzonder kritisch advies stelt de auditeur van de Raad van State verschillende kernpunten van het systeem, dat in februari 2025 met spoed werd ingevoerd om een ontsporing van de overheidsuitgaven te voorkomen, in vraag. Daardoor staat de Waalse regering vandaag voor een complexe juridische, politieke én budgettaire uitdaging.

Ter herinnering: de nieuwe meerderheid heeft het systeem dat ze erfde van voormalig Ecolo-minister Philippe Henry grondig hervormd. Bij haar aantreden kwam de regering tot de conclusie dat het behoud van het bestaande premiebeleid kon leiden tot een budgettaire ontsporing van ongeveer één miljard euro. Om een volledige stopzetting van de steunmaatregelen, zoals in Brussel gebeurde, te vermijden, koos Wallonië voor een tijdelijk systeem waarbij de premies met 60% werden verlaagd en de hoogste inkomens tijdelijk werden uitgesloten.

De vijftien dagen die voor problemen zorgen

Vooral de overgangsregeling die liep van 14 tot 28 februari 2025 ligt vandaag onder vuur.

Tijdens die periode konden gezinnen die nog wilden genieten van de oude, aanzienlijk gunstigere premies aantonen dat ze al vóór de hervorming een renovatieproject hadden opgestart. De regering eiste daarbij onder meer een ondertekend contract met een aannemer, een voorschot van 20% en een aanvraag binnen een bijzonder korte termijn.

Volgens de auditeur van de Raad van State zijn verschillende van die voorwaarden problematisch. Zo zou de verplichting om een voorschot van 20% te betalen discriminerend kunnen zijn. Een ondertekend contract had volgens hem kunnen volstaan om aan te tonen dat een gezin zich daadwerkelijk had geëngageerd voor renovatiewerken. Ook de termijn van vijftien dagen krijgt kritiek, omdat die volgens de auditeur niet had mogen ingaan vóór de officiële publicatie van de tekst in het Belgisch Staatsblad.

Die opmerkingen sluiten aan bij eerdere bedenkingen van de wetgevingsafdeling van de Raad van State, die in maart 2025 al waarschuwde voor het risico dat burgers zouden worden uitgesloten terwijl zij vóór de hervorming al financiële verbintenissen waren aangegaan, maar niet voldeden aan alle opgelegde voorwaarden.

Vier betwiste maatregelen

In totaal viseert de auditeur vier onderdelen van de hervorming.

Naast de overgangsregeling en de verplichting van een voorschot van 20%, heeft hij ook kritiek op de aanpassingen aan de Rénopacks — leningen waarbij de premies rechtstreeks worden verrekend — en op de tijdelijke uitsluiting van de meest vermogende gezinnen van de regionale steun.

Die laatste maatregel had betrekking op gezinnen met een inkomen van meer dan ongeveer 122.000 euro per jaar. Volgens de regering was dat nodig om de beschikbare middelen te richten op gezinnen die de steun het hardst nodig hebben voor hun energetische renovaties. De auditeur vindt echter dat die uitsluiting mogelijk disproportioneel is.

Een enorm financieel risico

Hoewel het advies van de auditeur nog geen definitieve beslissing is, zorgt het voor onrust binnen de Waalse regering.

Een definitief arrest van de Raad van State wordt pas tegen eind 2026 of begin 2027 verwacht. Mocht de hoogste administratieve rechtsinstantie uiteindelijk beslissen om het besluit geheel of gedeeltelijk te vernietigen, dan kunnen de gevolgen bijzonder zwaar zijn.

Het doemscenario voor de regering is een feitelijke terugkeer naar het oude premiestelsel. In dat geval zou de administratie mogelijk duizenden dossiers opnieuw moeten onderzoeken volgens de vroegere, veel gunstigere regels.

Volgens verschillende ramingen binnen de regering zou de kostprijs dan kunnen oplopen tot meer dan 1,5 miljard euro. Dat bedrag is moeilijk te verzoenen met de doelstelling van de meerderheid om de Waalse financiën tegen 2029 opnieuw in evenwicht te brengen. Daarvoor moet immers al bijna 2 miljard euro aan besparingen worden gerealiseerd.

De regering zoekt een uitweg

Om dat risico te beperken, onderzoekt het kabinet van Waals minister van Energie Cécile Neven verschillende pistes om de hervorming juridisch beter te beschermen zonder het budgettaire doel ervan op te geven.

Een van de mogelijkheden bestaat erin om snel een nieuw besluit goed te keuren dat de door de auditeur bekritiseerde bepalingen aanpast. Daardoor zouden sommige gezinnen die tijdens de overgangsperiode uit de boot vielen omdat ze geen voorschot van 20% hadden betaald, alsnog een aanvraag kunnen indienen onder de oude voorwaarden.

Zo'n oplossing zou ook het risico op een latere vernietiging door de Raad van State verkleinen en een deel van de lopende juridische procedures kunnen neutraliseren.

Toch blijft één belangrijke vraag onbeantwoord: hoeveel extra dossiers zouden hierdoor kunnen worden ingediend en wat zou de uiteindelijke budgettaire impact zijn? Dat is vandaag de moeilijke evenwichtsoefening waarvoor de Waalse regering staat, tussen juridische zekerheid en budgettaire discipline.