Zijn nieuwbouwwoningen beter bestand tegen hittegolven?

Wie in een slecht geïsoleerde woning woont, weet hoe moeilijk het kan zijn om de binnentemperatuur onder controle te houden. Tegelijk horen we vaak dat nieuwbouwwoningen dankzij de strenge EPB-eisen beter gewapend zijn tegen extreme temperaturen. Maar klopt dat ook? Niet altijd.

Nieuwbouw scoort doorgaans beter op energieverbruik, maar dat betekent niet automatisch dat bewoners tijdens een hittegolf comfortabel blijven. Sterker nog: sommige recente woningen kampen met oververhitting, ondanks uitstekende energieprestaties op papier.

Een energiezuinige woning is niet automatisch een koele woning

De Vlaamse EPB-regelgeving heeft de afgelopen jaren geleid tot beter geïsoleerde en luchtdichtere woningen. Dat levert duidelijke voordelen op tijdens de winter: minder warmteverlies, een lager energieverbruik en een hogere wooncomfort.

Maar dezelfde eigenschappen kunnen tijdens hete zomerdagen ook een nadeel worden. Warmte die eenmaal binnendringt, raakt moeilijker weer naar buiten. Zonder voldoende zonwering, ventilatie of thermische buffering kan een woning daardoor snel opwarmen.

Dat fenomeen krijgt steeds meer aandacht, zeker nu hittegolven vaker voorkomen en langer aanhouden.

De rol van thermische inertie

Een begrip dat daarbij vaak opduikt, is thermische inertie. Simpel gezegd gaat het om het vermogen van een gebouw om warmte op te slaan en vertraagd af te geven.

Materialen zoals beton, baksteen en kalkzandsteen beschikken over een hoge thermische massa. Ze warmen trager op en kunnen temperatuurschommelingen afvlakken. Tijdens warme dagen nemen ze een deel van de warmte op, waardoor de binnentemperatuur minder snel stijgt.

Lichtgewicht constructies reageren veel sneller op buitentemperaturen. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar vereist wel een doordacht ontwerp om oververhitting te vermijden.

Volgens bouwfysici wordt de impact van thermische inertie soms onderschat in een tijd waarin de aandacht vooral uitgaat naar isolatiewaarden en luchtdichtheid.

Grote glaspartijen: geliefd én berucht

Een van de meest voorkomende oorzaken van oververhitting is de populariteit van grote raampartijen.

Veel moderne woningen kiezen voor maximale lichtinval en een sterke relatie met de tuin. Vooral aan de zuid- en westzijde levert dat aantrekkelijke architectuur op. Maar dezelfde glasoppervlakken kunnen tijdens warme periodes functioneren als een serre.

Wanneer zonnestralen eenmaal door het glas binnendringen, wordt de warmte vastgehouden in de woning. Binnenzonwering helpt slechts beperkt omdat de warmte dan al aanwezig is.

Buitenzonwering, screens, luifels of strategisch geplaatste bomen blijken vaak veel effectiever.

De ontwerpfouten die steeds opnieuw terugkeren

Architecten en energie-experts wijzen op enkele fouten die nog regelmatig voorkomen.

Een eerste probleem is een te grote focus op winterprestaties. Woningen worden ontworpen om warmte binnen te houden, terwijl de impact van zomerse hitte onvoldoende wordt meegenomen.

Daarnaast ontbreekt soms een efficiënte nachtventilatie. Tijdens koele nachten kan opgebouwde warmte uit de woning worden afgevoerd, maar daarvoor moeten ramen, ventilatievoorzieningen of geautomatiseerde systemen dat ook mogelijk maken.

Ook de oriëntatie van glaspartijen krijgt niet altijd voldoende aandacht. Een westgerichte gevel kan op zomerse dagen urenlang blootgesteld worden aan laagstaande avondzon, die moeilijk af te schermen is.

Tot slot blijkt dat technische installaties soms als oplossing worden gezien voor problemen die eigenlijk in het ontwerp ontstaan. Airconditioning kan het comfort verhogen, maar verhoogt tegelijk het energieverbruik en pakt de oorzaak niet aan.

Nieuwbouw scoort doorgaans beter, maar niet vanzelf

Betekent dit dat oudere woningen beter bestand zijn tegen hitte? Zeker niet.

Veel bestaande woningen kampen met gebrekkige isolatie, donkere dakconstructies, onvoldoende ventilatiemogelijkheden en ongecontroleerde warmtewinsten. Tijdens een hittegolf kunnen ook daar zeer hoge binnentemperaturen ontstaan.

Nieuwbouwwoningen hebben doorgaans wel een voordeel doordat oververhitting vandaag explicieter wordt meegenomen in de regelgeving en in energieberekeningen. Maar de uiteindelijke prestaties hangen sterk af van de concrete ontwerpkeuzes.

Een woning met doordachte zonwering, voldoende thermische massa, slimme ventilatie en een goede oriëntatie zal tijdens warme periodes merkbaar comfortabeler blijven dan een woning die uitsluitend werd ontworpen rond energieverbruik.

De uitdaging van de toekomst

Waar EPB-regels jarenlang vooral gericht waren op warmteverlies in de winter, verschuift de aandacht geleidelijk naar zomercomfort. Dat is geen overbodige luxe.

Klimaatmodellen voorspellen dat hittegolven frequenter en intenser zullen worden. Voor bouwers en verbouwers betekent dit dat niet alleen isolatie en energieprestaties belangrijk zijn, maar ook de vraag hoe een woning zich gedraagt op een dag waarop het buiten 35 graden wordt.

Want een woning die weinig energie verbruikt, maar waarin bewoners wekenlang de hitte moeten trotseren, kan moeilijk als toekomstbestendig worden beschouwd.