Koolmonoxide: 6 controles voor je de verwarming weer aanzet

Nu de temperaturen opnieuw dalen, gaan verwarmingsketels, kachels en andere verwarmingstoestellen weer aan. Tegelijk neemt ook het risico op een koolmonoxidevergiftiging toe. CO is onzichtbaar en geurloos en kan zich ongemerkt in je woning opstapelen. Daarom controleer je best enkele zaken wanneer het stookseizoen begint.

Waarom neemt het risico toe wanneer je opnieuw verwarmt?

Koolmonoxide, of CO, ontstaat wanneer een brandstof onvolledig verbrandt, bijvoorbeeld door een tekort aan zuurstof of wanneer de verbrandingsgassen onvoldoende worden afgevoerd. Verwarmingsketels, kachels, boilers, geisers en andere toestellen op gas, stookolie, hout of steenkool kunnen daarom een risico vormen.

Een elektrisch verwarmingstoestel produceert daarentegen geen CO, omdat er geen verbranding plaatsvindt.

Het grote gevaar is dat koolmonoxide onzichtbaar, geurloos en niet-irriterend is. Je kunt de aanwezigheid ervan dus niet zelf ruiken of zien. Belgische overheidsinstanties wijzen onder meer slecht werkende verwarmingstoestellen, een gebrekkige afvoer van rookgassen en onvoldoende ventilatie aan als belangrijke risicofactoren.

Nog altijd gemiddeld een twintigtal doden per jaar in België

Het gevaar is zeker niet theoretisch. Koolmonoxide blijft een belangrijke oorzaak van dodelijke accidentele vergiftigingen in België. Tussen 2018 en 2023 vielen er in ons land gemiddeld 19 doden per jaar door CO.

Ongevallen komen vaker voor tijdens de koude maanden, wanneer verwarmingsinstallaties intensiever worden gebruikt en we ramen en deuren minder vaak openen. Vooral de badkamer verdient extra aandacht: volgens Belgische gezondheidsinformatie vindt ongeveer de helft van de CO-vergiftigingen in deze ruimte plaats.

Alleen al in Brussel worden jaarlijks nog meer dan 120 gevallen van CO-vergiftiging geregistreerd.

Controleer je verwarmingsketel voor het stookseizoen

Na enkele maanden stilstand of beperkt gebruik is de heropstart van je verwarming een goed moment om de installatie te controleren.

Het onderhoud van een verwarmingsketel dient niet alleen om het rendement op peil te houden. Een vakman controleert onder meer de kwaliteit van de verbranding, de afvoer van de rookgassen en de ventilatie van de ruimte waarin het toestel staat. Zo kunnen problemen worden opgespoord die tot de vorming of ophoping van koolmonoxide kunnen leiden.

Hoe vaak een controle verplicht is, hangt in België af van het gewest, de gebruikte brandstof, het vermogen en het type installatie. Controleer daarom welke regels in Vlaanderen, Brussel of Wallonië voor jouw installatie gelden.

Vergeet de schoorsteen en rookgasafvoer niet

Een goed onderhouden ketel of kachel volstaat niet wanneer de verbrandingsgassen niet correct naar buiten kunnen.

Een vervuild of verstopt rookkanaal of een schoorsteen met onvoldoende trek kan ervoor zorgen dat verbrandingsgassen opnieuw de woning binnenkomen. Het controleren en, waar nodig, reinigen van het afvoerkanaal is daarom een belangrijke voorzorgsmaatregel voor en tijdens het stookseizoen.

Dat geldt ook voor houtkachels en andere toestellen die vaste brandstoffen gebruiken.

Sluit ventilatieroosters nooit af

Wanneer het buiten kouder wordt, wil je je woning uiteraard zo goed mogelijk warm houden. Toch is het geen goed idee om ventilatieroosters af te sluiten omdat je tocht voelt.

Een correcte verbranding heeft voldoende zuurstof nodig. Daarom is een continue luchttoevoer belangrijk in ruimtes met een verwarmingsketel, geiser, kachel, open haard of gasconvector.

Af en toe een raam openen is bovendien niet noodzakelijk voldoende om een permanente en correct gedimensioneerde ventilatie te vervangen.

Een CO-melder biedt extra bescherming

Een koolmonoxidemelder kan een belangrijke extra beveiliging zijn. Let wel: een CO-melder is niet hetzelfde als een rookmelder.

Een rookmelder detecteert rookdeeltjes die bijvoorbeeld bij een brand ontstaan. Een CO-melder meet daarentegen de aanwezigheid van koolmonoxide in de lucht.

Kies een toestel dat aan de geldende normen voldoet en volg nauwkeurig de instructies van de fabrikant over de plaatsing, het onderhoud en het vervangen van de batterijen of het toestel zelf. Een CO-melder vervangt uiteraard nooit een goed onderhouden verwarmingsinstallatie en correcte ventilatie.

Hoe herken je een CO-vergiftiging?

De eerste symptomen zijn soms moeilijk te herkennen: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, vermoeidheid, een gevoel van zwakte of concentratieproblemen. Daardoor kunnen ze gemakkelijk worden verward met griep of een gewone ongesteldheid.

Er moet zeker een alarmbel afgaan wanneer verschillende personen in dezelfde woning tegelijkertijd vergelijkbare klachten krijgen, of wanneer de symptomen verminderen zodra je het gebouw verlaat.

Een ernstige blootstelling aan koolmonoxide kan leiden tot bewusteloosheid, coma en in het ergste geval overlijden.

Wat moet je doen als je CO vermoedt?

Vermoed je een CO-vergiftiging? Handel dan onmiddellijk. Open ramen en deuren, schakel indien mogelijk het verdachte toestel uit zonder jezelf in gevaar te brengen, verlaat de woning en bel 112. Meld daarbij uitdrukkelijk dat je een koolmonoxidevergiftiging vermoedt.

Gebruik het verdachte toestel daarna niet opnieuw voordat het door een gekwalificeerde vakman is gecontroleerd.

6 controles voor je opnieuw begint te verwarmen

Voor je verwarming opnieuw volop draait, kun je met enkele eenvoudige maatregelen het risico aanzienlijk beperken:

1. Controleer of je verwarmingsketel of verwarmingstoestel volgens de geldende regels werd onderhouden.
2. Laat de rookgasafvoer controleren en laat indien nodig de schoorsteen reinigen.
3. Sluit ventilatieroosters en andere noodzakelijke luchttoevoer nooit af.
4. Controleer of je ventilatiesysteem correct werkt.
5. Overweeg om een geschikte CO-melder te installeren.
6. Neem onverklaarbare hoofdpijn, misselijkheid of duizeligheid ernstig, zeker wanneer verschillende bewoners tegelijkertijd klachten krijgen.

De eerste koude dagen zijn voor veel mensen het moment om de thermostaat opnieuw hoger te zetten. Maak er meteen ook een gewoonte van om je verwarmingsinstallatie en ventilatie te controleren. Enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen kunnen een vergiftiging voorkomen waarvan het grootste gevaar net is dat je ze niet kunt zien of ruiken.