Warmtepomp: 7 controles die je best uitvoert vóór de winter

Gaat je warmtepomp binnenkort weer op volle kracht draaien? Vóór de eerste koude dagen aanbreken, kunnen enkele eenvoudige controles helpen om overmatig verbruik, rendementsverlies of een panne op het slechtst mogelijke moment te voorkomen. Dit moet je vóór de winter nakijken.

Een warmtepomp heeft geen brandstofvoorraad nodig en werkt grotendeels automatisch. Daardoor zou je bijna vergeten dat ze er is, tot de temperaturen beginnen te dalen. Toch verdient ook een warmtepomp, net als elk ander verwarmingssysteem, de nodige aandacht.

Dat geldt vooral voor lucht-lucht- en lucht-waterwarmtepompen. Hun prestaties hangen onder meer af van de mate waarin de installatie warmte uit de buitenlucht kan halen.

Een belangrijke herinnering: door je warmtepomp goed te onderhouden, behoud je haar prestaties, verleng je haar levensduur en verklein je het risico op storingen of lekkage van koelmiddel.

1. Begin met de buitenunit te controleren

Dit is waarschijnlijk de eenvoudigste controle die je zelf kunt uitvoeren.

Tijdens de zomer en de herfst kunnen dode bladeren, stof, takjes en ander vuil zich rond de buitenunit van een luchtwarmtepomp ophopen.

Die unit moet echter grote hoeveelheden lucht vrij kunnen aan- en afvoeren. Wanneer de luchtinlaat of -uitlaat geblokkeerd raakt, moet de installatie onder minder gunstige omstandigheden werken.

Loop daarom vóór de winter even rond de buitenunit. Verwijder bladeren en plantenresten en controleer of niets de roosters voor de luchttoevoer en -afvoer hindert.

Let wel: het gaat om een oppervlakkige reiniging van de buitenkant. Demonteer de warmtepomp niet zelf. Het koelcircuit, de compressor en de elektrische onderdelen laat je beter over aan een vakman.

2. Reinig of controleer de filters

Een tweede aandachtspunt zijn de filters.

Afhankelijk van het type warmtepomp – vooral bij lucht-luchtsystemen of binnenunits met filters – kunnen zich daar na verloop van tijd stof en vuil ophopen.

Leefmilieu Brussel raadt een regelmatige controle van het systeem aan en wijst erop dat bepaalde onderdelen, zoals filters, regelmatig moeten worden gereinigd.

Een vuile filter kan de luchtstroom verminderen en daardoor de goede werking van de installatie verstoren.

Hoe vaak en op welke manier je de filters moet reinigen, hangt af van het toestel. Raadpleeg daarom eerst de aanbevelingen van de fabrikant. Bij sommige toestellen kun je de filters eenvoudig verwijderen en schoonmaken, terwijl je bij andere modellen beter een vakman inschakelt.

3. Controleer de instellingen vóór het echt koud wordt

Neem meteen ook de instellingen van je installatie onder de loep.

Na de zomer kan je warmtepomp bijvoorbeeld nog in koelmodus staan of volgens een programma werken dat niet meer bij het seizoen past. Controleer daarom de verwarmingsmodus, de ingestelde uren en de gewenste temperaturen.

De regeling speelt een belangrijke rol in het rendement van een warmtepomp. Leefmilieu Brussel benadrukt ook dat een correct ingestelde regeling ervoor zorgt dat de temperatuur van het verwarmingswater wordt aangepast aan de werkelijke behoeften van je woning. Zo kan de warmtepomp onder gunstigere omstandigheden functioneren.

Probeer grote en frequente temperatuurschommelingen te vermijden. Een warmtepomp werkt doorgaans het efficiëntst bij een relatief stabiele werking, zeker wanneer ze aangesloten is op vloerverwarming of lagetemperatuurradiatoren.

4. Heb je een lucht-waterwarmtepomp? Controleer ook het verwarmingscircuit

Als je warmtepomp radiatoren of vloerverwarming voedt, houdt de controle niet op bij de warmtepomp zelf.

Controleer onder meer de druk van het verwarmingscircuit en hou daarbij rekening met de waarden die de fabrikant of installateur aanbeveelt. Let ook op ongewone geluiden, radiatoren die niet goed warm worden of een kamer die plots veel langer nodig heeft om de gewenste temperatuur te bereiken.

Dergelijke symptomen betekenen niet noodzakelijk dat je warmtepomp defect is. Het probleem kan ook te maken hebben met de watercirculatie, de regeling of de warmteafgiftesystemen.

5. Hou je verbruik in de gaten: het kan een probleem aan het licht brengen

Dat je warmtepomp in de winter meer elektriciteit verbruikt, is volkomen normaal. Wanneer de buitentemperatuur daalt, moet ze harder werken.

Een sterke en onverklaarbare stijging van het verbruik tegenover een periode met vergelijkbare weersomstandigheden verdient daarentegen wel je aandacht.

Het is daarom verstandig om het verbruik en de prestaties van je warmtepomp op te volgen. Zo kun je eventuele afwijkingen sneller opsporen. Met een afzonderlijke elektriciteitsmeter en, idealiter, een warmtemeter krijg je een veel nauwkeuriger beeld van de werking van je installatie.

Het Waalse Gewest wijst erop dat de efficiëntie van een warmtepomp onder meer wordt uitgedrukt via de prestatiecoëfficiënt of COP. Een COP van 3 betekent bijvoorbeeld dat de installatie 3 kWh warmte produceert voor 1 kWh verbruikte elektriciteit.

In de praktijk varieert dat rendement uiteraard naargelang de buitentemperatuur, de gevraagde watertemperatuur en de eigenschappen van je woning.

6. Hoe lager de watertemperatuur, hoe beter

Dit is een belangrijk aandachtspunt als je het elektriciteitsverbruik onder controle wilt houden.

Een warmtepomp werkt bijzonder efficiënt wanneer ze geen verwarmingswater op zeer hoge temperatuur hoeft te produceren. Daarom vormt ze zo'n goede combinatie met vloerverwarming of lagetemperatuurradiatoren.

Warmtepompen leveren doorgaans hun beste prestaties in woningen met een beperkte energiebehoefte en verwarmingssystemen die op lage temperatuur werken.

Dat betekent niet dat je de aanvoertemperatuur zomaar fors moet verlagen zonder rekening te houden met de manier waarop je installatie werd ontworpen. De bedoeling is om de laagst mogelijke temperatuur te vinden waarbij je woning nog comfortabel warm wordt.

Een correct ingestelde stooklijn kan die aanpassing automatisch regelen op basis van de buitentemperatuur.

7. Let op de elektrische bijverwarming

Bij sommige installaties kan een elektrische weerstand de warmtepomp ondersteunen wanneer die zelf onvoldoende warmte kan leveren.

Dat is een nuttige functie, maar wanneer de elektrische bijverwarming te vaak wordt ingeschakeld, kan je elektriciteitsverbruik sterk oplopen.

Stijgt je verbruik plots fors of merk je dat de elektrische bijverwarming regelmatig wordt ingeschakeld terwijl het buiten niet bijzonder koud is? Laat de installatie dan controleren. Een verkeerde instelling, een probleem met de dimensionering of een andere storing kan aan de basis liggen.

Moet je een warmtepomp elk jaar laten onderhouden?

De precieze verplichtingen hangen af van het type installatie, het vermogen, het gebruikte koelmiddel en het Gewest waar je woont. Voor sommige installaties gelden onder meer specifieke verplichtingen voor lekdichtheidscontroles en koelmiddelen. In Brussel bijvoorbeeld verschillen de voorschriften naargelang de kenmerken van de installatie.

Los van de wettelijke verplichtingen blijft een regelmatige controle aanbevolen.

Bij een lucht-waterwarmtepomp kunnen verschillende onderdelen een professionele inspectie vereisen. Denk onder meer aan het koelcircuit, de warmtewisselaars, het hydraulische circuit, de regeling en verschillende veiligheidsvoorzieningen.

Specialisten uit de sector gaan ervan uit dat een goed onderhouden warmtepomp minstens 15 jaar efficiënt kan blijven functioneren.

Wacht niet tot je warmtepomp midden in de winter uitvalt

Voer deze controles bij voorkeur uit vóór je warmtepomp dag en nacht moet draaien.

De filters reinigen, de buitenunit vrijmaken, de instellingen controleren en het verbruik tijdens de eerste koude dagen opvolgen, vraagt niet veel tijd. Toch kunnen deze eenvoudige handelingen helpen om een probleem op te sporen vóór de temperaturen echt beginnen te dalen.

Hoor je ongewone geluiden, stijgt je elektriciteitsverbruik abnormaal, levert de installatie minder warmte of merk je vreemde werkingscycli op? Neem dan beter vóór de winter contact op met je installateur dan te wachten tot je warmtepomp het begeeft.

Een goed onderhouden en correct ingestelde warmtepomp is niet alleen betrouwbaarder. Ze heeft vooral meer kans om te werken in de omstandigheden waarin ze het interessantst is: met een zo laag mogelijke verwarmingstemperatuur en een elektriciteitsverbruik dat onder controle blijft.