
De netbeheerder Fluvius heeft de voorbije acht jaar voor bijna 172 miljoen euro aan frauduleuze groenestroomcertificaten opgespoord en de uitbetaling ervan stopgezet. Ruim 62 miljoen euro was al uitbetaald en wordt teruggevorderd. Dat blijkt uit interne rapporten van Fluvius die De Tijd kon inkijken.
De Vlaamse overheid voerde de groenestroomcertificaten begin jaren 2000 in om de installatie van zonnepanelen te stimuleren. Particulieren en bedrijven kregen daarbij gedurende maximaal twintig jaar een vast bedrag voor de elektriciteit die hun zonnepanelen produceerden.
De royale steunregeling gaf de zonnepanelenmarkt in Vlaanderen een stevige duw in de rug, maar heeft ook een hoge prijs. Omdat certificaten jarenlang worden uitbetaald, blijft het systeem wegen op de energiefactuur. Tegen 2030 zouden de groenestroomcertificaten de Vlaamse gezinnen en bedrijven naar schatting 14,5 miljard euro hebben gekost.
Bovendien werd met de regeling gefraudeerd. Tussen 2018 en 2025 stelde Fluvius in meer dan duizend dossiers fraude vast. De netbeheerder rapporteert sinds 2018 jaarlijks over zijn strijd tegen energiefraude, maar die rapporten zijn niet publiek.
Fluvius kreeg in 2017 van de Vlaamse overheid ruimere bevoegdheden om fraude ook jaren na de installatie van zonnepanelen op te sporen. Sindsdien werd voor bijna 172 miljoen euro aan onterechte certificaten ontdekt. Daarvan was ruim 62 miljoen euro al uitbetaald. Nog eens ongeveer 110 miljoen euro zou in de daaropvolgende jaren zijn uitgekeerd als de fraude niet aan het licht was gekomen.
Een groot deel van de fraude dateert uit de periode tussen 2009 en 2012. Vlaanderen verlaagde toen, onder druk van de snel oplopende kostprijs van de steun, herhaaldelijk de waarde van de groenestroomcertificaten en verkortte de looptijd.
Dat leidde telkens tot een stormloop op zonnepanelen. In drie jaar tijd werd de waarde van een certificaat acht keer aangepast, van 450 euro naar 90 euro. Het systeem werd uiteindelijk in 2015 aangepast voor particulieren en in 2021 voor bedrijven.
Fraudeurs probeerden vooral de datum waarop een installatie in aanmerking kwam voor steun te vervalsen. Facturen en keuringsverslagen werden bijvoorbeeld aangepast om een installatie ouder te doen lijken. Zo konden eigenaars nog aanspraak maken op een hoger subsidiebedrag, terwijl de zonnepanelen in werkelijkheid pas later waren geplaatst of gekeurd.
Fluvius vordert de onterecht uitbetaalde certificaten terug. Tot nu toe werd ongeveer 26 miljoen euro effectief geïnd. Vorig jaar alleen kreeg de netbeheerder een recordbedrag van meer dan 17,4 miljoen euro terug.
Toch verloopt de recuperatie vaak moeizaam. Vorderingen kunnen jarenlang aanslepen, onder meer omdat ze voor de rechtbank worden uitgevochten of via afbetalingsplannen worden geregeld. Nog ruim 36 miljoen euro aan terugvorderingen staat open. Een deel van de bedragen die waarschijnlijk niet meer kunnen worden geïnd, heeft Fluvius inmiddels afgeboekt.
De netbeheerder zegt er tegelijk vertrouwen in te hebben dat nog een aanzienlijk deel van het openstaande bedrag kan worden gerecupereerd.
Dat fraude soms pas jaren later wordt ontdekt, maakt de controle bijzonder complex. Fluvius gebruikt daarvoor onder meer historische satellietbeelden. Daarmee kan worden nagegaan of zonnepanelen op een bepaalde datum daadwerkelijk op een dak aanwezig waren.
Daarnaast analyseert de netbeheerder facturen, keuringsverslagen en andere documenten en voert hij controles ter plaatse uit.
Het gaat vaak om particuliere installaties, waarbij enkele duizenden euro's per dossier worden teruggevorderd. Maar er zijn ook grote professionele fraudedossiers waarin de bedragen oplopen tot miljoenen euro's.
Een bekend voorbeeld is de zaak rond zonnepaneleninstallateur Enfinity van zakenman Patrick Decuyper. Hij werd samen met andere betrokkenen en bedrijven in 2020 veroordeeld voor gesjoemel met keuringsattesten van drie grote zonnepanelenprojecten op bedrijfsdaken. In dat dossier kon Fluvius 13 miljoen euro aan groenestroomcertificaten terugvorderen.
De strijd tegen fraude is niet alleen belangrijk voor Fluvius, maar heeft ook een impact op de energiefactuur van consumenten. Vlamingen betalen vandaag nog altijd mee voor de groenestroomcertificaten, zowel via de bijdrage voor groene stroom op hun energiefactuur als via de distributienettarieven.
Voor een gemiddeld Vlaams gezin bedraagt die kost dit jaar ongeveer 95 euro.
Door frauduleuze certificaten op te sporen en uitbetalingen te vermijden of terug te vorderen, kan Fluvius die kost drukken. Alleen al de 15,6 miljoen euro aan frauduleuze certificaten die vorig jaar werd teruggevorderd of waarvan de uitbetaling werd vermeden, betekende volgens Fluvius voor een gemiddeld Vlaams gezin ongeveer 3,50 euro minder kosten via de distributienettarieven.
“Certificaten die frauduleus verkregen werden, leiden tot hogere distributienettarieven voor andere netgebruikers”, zegt Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit). “Onterecht uitgekeerde steun terugvorderen heeft dus ook een maatschappelijke component.”