Wat betekent het Vlaams Klimaatplan voor de warmtepomp?

De Vlaamse regering heeft recent haar langverwachte energie- en klimaatplan voorgesteld. Een van de opvallendste maatregelen is een verschuiving van belastingen van elektriciteit naar aardgas, met als doel elektriciteit goedkoper en gas duurder te maken. Maar maakt dit de overstap naar een warmtepomp nu plots rendabel? Energie-experten zijn voorzichtig: het plan is een stap in de goede richting, maar onvoldoende om een echte doorbraak te forceren.

Huidige situatie: Warmtepomp financieel weinig aantrekkelijk

Uit recente berekeningen van de federale energiewaakhond CREG blijkt dat de overstap van een aardgasketel naar een warmtepomp in de meeste gevallen nauwelijks financieel voordeel oplevert. In goed geïsoleerde woningen zijn de energiekosten met een warmtepomp soms iets lager, maar zodra de investeringskosten worden meegerekend, verdwijnt dat voordeel snel. De hoge elektriciteitsprijzen in België zijn hier de belangrijkste oorzaak van. Die prijzen zijn structureel hoger dan de gasprijzen, vooral door de manier waarop de overheid de energiefactuur samenstelt.

Het Vlaamse klimaatplan: taxshift en korting

Het nieuwe klimaatplan voorziet vanaf 2028 in een verschuiving van meer dan 360 miljoen euro aan heffingen van elektriciteit naar gas. Hierdoor zou elektriciteit goedkoper moeten worden en gas duurder. Daarnaast komt er een extra korting op elektriciteit, goed voor 180 miljoen euro. Volgens bronnen zou dit neerkomen op een verschuiving van ongeveer 100 euro per jaar op een gemiddelde stroomfactuur van 1.200 à 1.400 euro. Het kabinet van minister Depraetere benadrukt dat gezinnen die zowel gas als elektriciteit gebruiken, de verschuiving niet zullen voelen: de daling van de stroomfactuur wordt gecompenseerd door de stijging van de gasfactuur.

Kritische kanttekeningen van experten

Energie-experten plaatsen kanttekeningen bij de impact van het plan. Joanne Laveyne (UGent) wijst erop dat de details van de taxshift nog onduidelijk zijn. Zo is het juridisch niet evident om bepaalde heffingen, zoals de kosten voor groenestroomcertificaten, van elektriciteit naar gas te verschuiven. Volgens Laveyne zal de verschuiving in de praktijk waarschijnlijk beperkt blijven tot enkele tientallen euro’s per jaar. Ruben Baetens (KU Leuven) schat het effect zelfs op slechts 28 euro per jaar. Het kabinet-Depraetere betwist dit bedrag, maar geeft geen gecorrigeerde cijfers.

Is de overstap naar een warmtepomp nu wél interessant?

De centrale vraag blijft: is deze verschuiving voldoende om gezinnen te overtuigen om over te stappen op een warmtepomp? Volgens de regering wel, omdat elektriciteit goedkoper wordt. Maar experten zijn kritisch: de verschuiving bedraagt minder dan 10% van een gemiddelde jaarlijkse stroomfactuur, terwijl elektriciteit momenteel vier tot vijf keer duurder is dan gas. Om een warmtepomp echt rendabel te maken, mag elektriciteit maximaal 2,5 à 3 keer duurder zijn dan gas. In Nederland, waar die verhouding ongeveer 2:1 is, is de warmtepompmarkt wél aan het boomen.

Toekomstperspectief en bijkomende maatregelen

Toch zien experten het plan als een eerste stap. De Vlaamse regering rekent ook op een natuurlijke evolutie: vanaf 2027 zal het nieuwe Europese emissiehandelssysteem (ETS2) aardgas duurder maken, en de kosten van groenestroomcertificaten zullen de komende jaren dalen. Tegen 2030-2033 zou dit een merkbaar verschil moeten maken op de stroomfactuur. Wel is er ook een inspanning van de federale overheid nodig om de transitie te versnellen.

Praktische overwegingen bij de overstap

• Vervanging gasketel: Als je gasketel binnenkort aan vervanging toe is, kan het interessant zijn om over te schakelen op een warmtepomp, zeker als elektriciteit goedkoper wordt en gas duurder.
• Type woning: In huizen gebouwd in de afgelopen twintig jaar is de overstap vaak mogelijk met minimale aanpassingen. Vloerverwarming is niet noodzakelijk; grote bestaande radiatoren volstaan meestal.
• Investering: De kostprijs van een warmtepomp blijft een drempel. Waar een nieuwe gasketel vanaf 2.000 euro te krijgen is, kost een warmtepomp tussen 5.000 en 25.000 euro.
• Elektriciteitsprijs: In België bedraagt de elektriciteitsprijs 0,348 euro per kWh, 68% hoger dan het Europese gemiddelde. Dit komt deels door investeringen in een betrouwbaar stroomnet, maar ook door een belastingstructuur die elektriciteit zwaarder belast dan gas.

Alternatieven en aandachtspunten

• Elektrisch vuurtje: Verwarmen met een elektrisch vuurtje is geen goed idee, omdat de efficiëntie vergelijkbaar is met een gasketel, maar de stroomprijs veel hoger ligt.
• Huurders: Voor huurders is de overstap lastig, omdat de eigenaar moet investeren in de installatie, terwijl de huurder profiteert van de besparing. In Nederland wordt dit via regelgeving aangepakt.
• Appartementen: In appartementsgebouwen met collectieve verwarming is een collectieve overstap naar een warmtepomp nodig. Er bestaan oplossingen zoals monoblok-warmtepompen zonder buitenunit.
• Stroomnet: Een massale overstap naar elektrische verwarming vraagt forse investeringen in het stroomnet. Netbeheerder Fluvius investeert hiervoor 4 miljard euro.

Conclusie

Het Vlaamse klimaatplan zet een eerste stap richting een rendabelere warmtepomp, maar de financiële prikkel blijft voorlopig beperkt. De echte doorbraak zal pas volgen als de verhouding tussen elektriciteits- en gasprijs verder evolueert en bijkomende maatregelen worden genomen. Voorlopig blijft de overstap vooral interessant bij vervanging van een oude gasketel of in goed geïsoleerde nieuwbouwwoningen. De komende jaren zullen bepalend zijn voor het succes van de warmtepomp in Vlaanderen.