Erfenis weigeren in 2025: waarom steeds meer Belgen hun nalatenschap laten vallen

Volgens de recentste cijfers van de Federatie van het Notariaat (Fednot) hebben 26.112 Belgen in de eerste helft van 2025 gratis afstand gedaan van een erfenis bij de notaris. Een trend die zich de voorbije jaren al aftekende: in 2024 hadden meer dan 30.000 mensen deze stap in zes maanden tijd gezet, en meer dan 58.000 over het hele jaar. Maar waarom die voortdurende stijging? Wat staat er op het spel voor families en vastgoedpatrimonium? Analyse.

Een vereenvoudigde en beter gekende procedure

Tot enkele jaren geleden moest men via de rechtbank om afstand te doen van een erfenis, een procedure die als omslachtig en duur werd beschouwd. Vandaag kan dit rechtstreeks bij de notaris. “Het grote publiek is zich steeds meer bewust van de mogelijkheid om gratis afstand te doen van een erfenis via een notaris in België”, verklaart Sylvain Bavier, woordvoerder van notaris.be.

De kosteloosheid geldt wanneer het nettoactief van de nalatenschap (het bedrag dat overblijft na aftrek van alle schulden) niet hoger is dan 6.093,20 euro. Daarbovenop kunnen notariskosten worden aangerekend. Deze wetswijziging uit 2018 heeft volgens Fednot de procedure sterk gedemocratiseerd.

Waarom een erfenis weigeren? Een gevolg van schuldenlast

Afstand doen van een erfenis is geen kleinigheid: men weigert zowel het actief (goederen, geld, vastgoed) als het passief (schulden, leningen). Volgens de Nationale Bank van België neemt de overmatige schuldenlast in veel gezinnen toe, en steeds meer overledenen laten een negatief patrimonium achter. “Een erfenis aanvaarden betekent ook de schulden aanvaarden”, herinnert Fednot.

In sommige gevallen beschikt de erfgenaam niet over voldoende informatie over de financiële toestand van de overledene. De optie “onder voorrecht van boedelbeschrijving” laat dan toe om een volledig overzicht op te maken van het actief en het passief vóór men een beslissing neemt. Maar als het zeker is dat de schulden groter zijn dan de waarde van de bezittingen, is het weigeren van de erfenis de veiligste optie om niet aansprakelijk te worden gesteld voor de schuldeisers van de overledene.

Economische crisis, oud vastgoed en fiscaliteit onder de loep

Het fenomeen wordt ook versterkt door de economische crisis, inflatie en stijgende levensduurte. Bovendien zijn veel geërfde eigendommen verouderd, vragen ze dure energetische renovaties of bevinden ze zich in regio’s waar de marktwaarde laag ligt. Volgens een studie van de Notariële Barometer (2024) zou 20% van de geërfde panden aanzienlijke investeringen vergen om aan de huidige energienormen te voldoen.

Daarnaast blijven de successierechten hoog in België, vooral in het Waals en Brussels Gewest. Voor een niet-vastgoedgerelateerde erfenis moeten erfgenamen boven bepaalde drempels aanzienlijke belastingen betalen, wat hen kan ontmoedigen wanneer de erfenis beperkt is of met schulden is bezwaard.

Gevolgen voor het familiepatrimonium

Een erfenis weigeren is onherroepelijk, benadrukt Fednot: zodra de erfgenaam de authentieke akte bij de notaris ondertekent, heeft hij geen enkel recht of verplichting meer met betrekking tot de nalatenschap. De schuldeisers van de overledene kunnen zich dan ook niet meer tot hem richten om hun schuld op te eisen.

Maar dit houdt soms ook een versnippering van het familiepatrimonium in, of zelfs een gedwongen verkoop van vastgoed. Het geweigerde goed komt dan toe aan de andere erfgenamen, of – in laatste instantie – aan de Staat, een fenomeen dat bekend staat als “verlaten nalatenschap”.

Hoe reageren als men zelf betrokken is?

Bij een overlijden in de familie is het essentieel om snel samen met een notaris de patrimoniale situatie van de overledene te analyseren. Bij twijfel blijft aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving een voorzichtige optie. Als de erfenis voornamelijk uit schulden of moeilijk te valoriseren goederen bestaat, kan afstand doen nodig zijn om zich juridisch te beschermen.

Deze structurele beweging weerspiegelt de nieuwe economische en patrimoniale realiteit van Belgische gezinnen. Ze wijst op zowel een betere kennis van het erfrecht als een vereenvoudiging van de procedure, maar ook op de financiële kwetsbaarheid van bepaalde bevolkingsgroepen. Als u een oud pand erft en het wenst te behouden, is het cruciaal om de waarde, het renovatiepotentieel en de totale overdrachtskost grondig te analyseren.