Steeds meer Vlamingen kunnen hun onroerende voorheffing niet tijdig betalen

Voor meer dan 400.000 Vlamingen was 2024 opnieuw een moeilijk jaar wanneer het aanslagbiljet voor de onroerende voorheffing – in de volksmond de grondbelasting – in de bus viel. Het aantal mensen dat hun belasting niet op tijd kon betalen, is in vijf jaar tijd bijna verdubbeld. Ook het aantal aanvragen voor een afbetalingsplan piekt. Dat blijkt uit cijfers die Vlaams Parlementslid Sofie Mertens (CD&V) opvroeg bij minister van Begroting Ben Weyts (N-VA). Voor CD&V is het duidelijk: het systeem moet drastisch anders.

Een zware factuur in één keer

Bijna drie miljoen Vlaamse gezinnen ontvangen elk jaar het aanslagbiljet voor de onroerende voorheffing, de belasting op het bezit van een woning of ander onroerend goed. Die loopt al snel op tot enkele honderden euro’s, soms zelfs meer dan duizend. En dat bedrag moet binnen de twee maanden volledig worden betaald. Voor veel gezinnen is dat simpelweg te veel in één keer, zegt Mertens. “Het is voor veel Vlamingen niet evident om plots zo’n aanzienlijk bedrag te kunnen ophoesten. Op het aanslagbiljet staat bovendien nauwelijks info over welke opties er zijn als betaling moeilijk is.”

Het gevolg laat zich raden: in 2019 betaalden 233.397 mensen hun grondbelasting te laat, goed voor 8,1 procent van de belastingplichtigen. In 2024 waren dat er al 405.802, of 13,7 procent – bijna één op de zeven Vlamingen. Een sterke stijging die volgens Mertens deels te verklaren is door de inflatiecrisis, met torenhoge energie- en winkelrekeningen. Maar er speelt ook een structureel probleem: steeds meer mensen kunnen of durven zo’n grote factuur in één keer niet meer aan.

Dat blijkt ook uit de stijging van het aantal herinneringen. Na de eerste aanmaning betaalt ongeveer 65 procent alsnog, maar het aantal tweede herinneringen is nog nooit zo hoog geweest: vorig jaar meer dan 102.000. “Wie zelfs na een tweede brief niet betaalt, vergeet het doorgaans niet gewoon. Die mensen hebben het écht moeilijk,” waarschuwt Mertens.

Afbetalingsplannen: streng en vaak ontoegankelijk

De stijgende betalingsproblemen weerspiegelen zich ook in het aantal aangevraagde afbetalingsplannen. In 2019 waren dat er 9.347, in 2024 al 17.381 – bijna dubbel zoveel. Toch werden ook 1.435 aanvragen geweigerd, vaak van mensen die net wilden vermijden dat hun situatie ontspoort.

Volgens Mertens ligt de oorzaak bij de strenge voorwaarden. “Je komt pas in aanmerking als je al in financiële problemen zit, in schuldbemiddeling zit of hulp krijgt van het OCMW. Dat is absurd. Gezinnen willen net een afbetalingsplan aanvragen om problemen te vóókomen.”

Daarnaast bestaat er een systeem van ‘gespreide betaling’, maar dat biedt nauwelijks soelaas. Daarbij moet het volledige bedrag namelijk betaald zijn vóór de vervaldatum. Wie hulp nodig heeft, moet dus al actie ondernemen nog voor hij de rekening in handen heeft. “Als het aantal gespreide betalingen daalt terwijl het aantal onbetaalde facturen stijgt, dan is duidelijk dat het systeem niet werkt”, aldus Mertens.

Deurwaarderskosten lopen op

Wie ook na de tweede aanmaning niet betaalt, riskeert een bezoek van de deurwaarder. Dan worden nalatigheidsinteresten en invorderingskosten aangerekend, wat de rekening verder doet oplopen. Vorig jaar betaalden Vlamingen in totaal meer dan 2,5 miljoen euro aan zulke kosten. Dat toont volgens Mertens aan hoe hard de huidige aanpak gezinnen kan treffen.

CD&V vraagt systeemshift: maandelijkse betalingen moeten kunnen

De kern van het probleem is volgens CD&V dat de overheid vasthoudt aan een jaarlijks, fors bedrag dat als een financiële bom in het gezinsbudget valt. “We leven in een tijd waarin bijna alle grote kosten maandelijks worden afgerekend: energie, verzekeringen, gsm-abonnementen. Waarom kan dat niet bij de overheid?” vraagt Mertens zich af.

CD&V schuift daarom twee concrete voorstellen naar voren:

1.     De mogelijkheid om de onroerende voorheffing maandelijks te betalen, net zoals bij een energiefactuur.

2.     Het versoepelen van de voorwaarden voor een afbetalingsplan, zodat gezinnen al kunnen instappen vóór ze in financiële problemen belanden.

Minister Weyts blijft voorlopig op de rem staan

Minister Weyts ziet een maandelijkse betaling niet meteen zitten. Volgens hem “volstaat een laag inkomen” om een afbetalingsplan te krijgen. Bovendien vreest hij dat mensen door maandelijkse betalingen de rekening zouden blijven uitstellen en zo net schulden zouden opbouwen. Hij adviseert wie problemen ondervindt om contact op te nemen met het gratis nummer 1700.

Maar voor Mertens is dat onvoldoende. “Betaalbaar wonen stopt niet bij de aankoop van een huis. Ook de jaarlijkse kosten moeten haalbaar blijven. De overheid moet zich aanpassen aan de realiteit van gezinnen, niet omgekeerd.”